Cơ chế sinh bệnh alzheimer – lý giải khoa học chính xác nhất

Bệnh Alzheimer – một trong những bệnh lý thách thức nhất đối với các bác sĩ, các nhà khoa học về mọi mặt, từ chẩn đoán nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh alzheimer đến điều trị và phòng ngừa. Để giúp bệnh nhân và những người quan tâm có thể cơ bản nắm được đặc trưng gây bệnh, bài viết này xin cung cấp tới bạn những thông tin hữu ích theo hướng dễ hiểu nhất trên cơ sở ghi nhận những phân tích của các nhà nghiên cứu.

Cơ chế sinh bệnh alzheimer

Cơ chế sinh bệnh alzheimer

1. Alzheimer là bệnh lý gì?

Alzheimer là chứng bệnh suy giảm và thay đổi chức năng của não bộ, chủ yếu gây nên tình trạng mất trí nhớ và khả năng ghi nhớ, phân tích thông tin cùng nhiều khả năng trí tuệ khác.

Thực chất alzheimer là bệnh với cơ chế bệnh sinh alzheimer cụ thể, không phải là một phần bình thường của quá trình lão hóa bình thường như nhiều người vẫn đánh đồng nó với bệnh mất trí nhớ ở người già. Bởi vì bệnh alzheimer vẫn tìm thấy ở các bệnh nhân có độ tuổi 30, chỉ phổ biến ở độ tuổi trên 60 và ở độ tuổi này mới được chẩn đoán do các triệu chứng trở nặng.

2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh alzheimer

Hầu hết các bệnh lý y học đều có nguyên nhân và cơ chế gây ra. Y học hầu như cũng đều có thể tìm thấy nguyên nhân chính xác. Thế nhưng với alzheimer thì việc tìm ra nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh alzheimer thực sự vẫn khiến các nhà nghiên cứu đau đầu, chưa thể đưa ra những khẳng định chính xác mà chỉ có thể dựa trên phỏng đoán từ những thay đổi liên quan tới rối loạn chuyển hóa và một số yếu tố khác ở gen, di truyền, tế bào…

Bệnh Alzheimer được phát hiện đầu tiên bởi nhà khoa học người Đức Alois Alzheimer với những chẩn đoán sơ khai về tác hại, đặc tính và tiến trình phát triển của bệnh, nhưng chưa đưa ra được nguyên nhân và cơ chế cụ thể.

Cho tới nay, khoa học vẫn chưa hiểu tường tận được nguyên nhân và tiến triển chính xác của bệnh nhưng cũng đã sơ khởi có những phỏng đoán về việc bệnh alzheimer liên quan đến rối loạn chuyển hóa, tới các mảng và đám rối trong não, gây thoái hóa não,… Cụ thể nguyên nhân và cơ chế được phân tích như sau:

* Nguyên nhân gây bệnh alzheimer:

Khi nói về nguyên nhân gây bệnh, các nhà khoa học đưa ra nhiều giả thuyết để giải thích về bệnh như sau:

– Giả thuyết về hệ thống truyền đạt thần kinh bằng acetylcholin:

Đây là giải thuyết đầu tiên của bệnh. Giả thuyết này đề xuất nguyên nhân gây bệnh là do giảm sự tổng hợp của các chất truyền đạt thần kinh acetylcholin. Trong một thời gian dài, giả thuyết này là cơ sở cho đa số các thuốc điều trị được chỉ định.

Tuy nhiên, gần đây, giả thuyết này không còn được ủng hộ bởi các thuốc dùng để trị thiếu hụt acetylcholine không thực sự mang lại hiệu quả đối với bệnh nhân

– Giả thuyết về sự tích tụ amyloid beta:

Giả thuyết này bắt đầu được nhắc đến từ năm 1991, cho rằng chính sự tích tụ của amyloid beta chính là nguyên nhân gây nên bệnh alzheimer. Cơ sở của giả thuyết này bắt nguồn từ việc vị trí gen sản xuất protein tiền chất amyloid (gen APP) tìm thấy ở những người mắc bệnh alzheimer. Ngoài ra, một số nghiên cứu trên loài chuột bị biến đổi gen APP  cũng cho thấy có các đám rối sợi amyloid và các chứng suy giảm ghi nhớ.

– Giả thuyết protein amyloid chính là nguyên nhân gây bệnh:

Giả thuyết này được nhắc đến trong năm 2009, cho rằng amyloid đã cắt bỏ bớt các cầu nối thần kinh trong não bộ ở giai đoạn phát triển nhanh chóng của con người ở độ tuổi thiếu nhi, làm mất dần các tế bào thần kinh tìm thấy ở bệnh alzheimer. Và chuỗi phản ứng N-APP/DR6 làm cắt bỏ một đoạn phía đầu amine của protein APP của quá trình lão hóa não đã bị kích hoạt gây nên bệnh.

– Giả thuyết do myelin bị phá hủy:

Có nhiều giả thuyết khác cho rằng chính sự phá hủy myelin trong não khi quá trình lão hóa não diễn ra đã gây ra bệnh. Sự mất mát myelin khiến khả năng dẫn truyền của trục thần kinh axon bị giảm đi làm mất dần các nơron già cũ. Khi myelin bị phân hủy thải ra sắt cũng khiến cho các nơron thần kinh bị phá hủy.

– Ứng kích oxy hóa cũng là một nguyên nhân đáng kể trong việc hình thành bệnh.

– Di truyền gen cũng là nguyên nhân được nhiều người nghĩ đến nhưng điều này không thực sự thuyết phục trên 100% bệnh nhân. Bởi thực tế có một số người bị alzheimer hoàn toàn đơn độc, không ai khác trong gia đình từng mắc phải bệnh này.

* Cơ chế bệnh sinh Alzheimer:

Cơ chế gây bệnh alzheimer

Cơ chế gây bệnh alzheimer

Cơ chế gây bệnh alzheimer chính là quá trình thay đổi trong việc sản xuất và tích tụ peptide amyloid beta. Tuy nhiên, mức độ biến đổi như thế nào thì dẫn tới bệnh alzheimer vẫn chưa được khẳng định chính xác. Cơ bản cơ chế chỉ cảnh báo về cơ chế gây bệnh là sự biến đổi này.

Cơ chế lý giải rằng, sự tích tụ của peptide amyloid beta đã kích hoạt việc thoái hóa nơron. Sự tích tụ của các vi sợi amyloid là dạng độc tố ngăn cản sự cân bằng ion canxi trong tế bào, dẫn đến kích hoạt sự chết tế bào theo chương trình. Mặt khác, amyloid cũng tích tụ nhiều hơn trong ti thể ở tế bào của não, ức chế chức năng của một số enzym và việc sử dụng glucose trong nơron ở bệnh nhân alzheimer.

Một số quá trình viêm và các cytokine đóng vai trò trong bệnh học của AD. Những triệu chứng viêm của việc hủy hoại mô cũng có thể là cơ chế của bệnh lý này.

Ngoài ra, sự thay đổi của việc phân bổ các neurotrophin – chất điều hòa sự sống, quá trình phát triển và chức năng của nơron và biểu hiện thụ thể của chúng cũng được mô tả trong cơ chế bệnh alzheimer.

>>> Tìm hiểu thêm: Bệnh alzheimer ở người trẻ tuổi

3. Có thể phòng ngừa được nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh alzheimer không?

Tuy không ngăn cản được các cơ chế bệnh sinh alzheimer và cũng không có bất kỳ bằng chứng dứt khoát nào khẳng định có thể ngăn chặn hoặc trì hoãn được sự khởi đầu của bệnh. Nhưng một tin vui là qua các nghiên cứu và phỏng đoán của các nhà khoa học thì vấn đề phòng ngừa hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh vẫn có thể được.

Bởi theo các nghiên cứu dịch tễ đã kết luận rằng các hoạt động như giao tiếp xã hội và các hoạt động đánh cờ vua, cờ tướng có thể giảm nguy cơ mắc bệnh rất tốt. Ngoài ra, mối liên hệ giữa chế độ ăn uống, các vấn đề bệnh lý tim mạch, các sản phẩm dược phẩm và công nghệ cũng có thể ảnh hưởng nhất định đến việc khởi phát bệnh. Cho nên, nếu duy trì các mối liên hệ này tốt và theo hướng tích cực thì vẫn có thể giúp ích cho việc phòng ngừa bệnh lý alzheimer. Chẳng hạn như chế độ ăn của người Vùng Địa Trung Hải trong đó ưu tiên các loại trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, ít thịt có thể giảm rủi ro mắc bệnh.

Cụ thể về bệnh lý và cơ chế bệnh sinh alzheimer tốt nhất, bạn vẫn nên xin tư vấn từ các bác sĩ để biết chính xác hơn. Nếu cần thêm bất cứ hỗ trợ nào khác, bạn có thể liên hệ theo số Hotline 1900 2838 của Khoa thần kinh – bệnh viện An Việt, các bác sĩ sẽ cho bạn lời khuyên tốt nhất.

Posted in Sa sút trí tuệ.